۲۵ مهر سال ۹۷
‏‫کاربر گرامی به پایگاه اطلاع رسانی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در امور اهل سنت ایرانشهر خوش آمدید

مقالاتدیدگاه | تعداد بازید : 511 مشاهده شده | تاریخ انتشار : ۶ آبان ۱۳۹۱

امام جواد(ع) به روایت اهل سنّت

عمر کوتاه، اما پربرکت و البته پرحادثه امام جوادعلیه السلام و وقایعى که در مدت کوتاه امامت ایشان رخ داده – که تمامى آنها دلالت بر عظمت بى نهایت امام جوادعلیه السلام دارد – از دیدگاه اهل سنّت، جالب و شنیدنى است.

 

سرآغاز

عمر کوتاه، اما پربرکت و البته پرحادثه امام جوادعلیه السلام و وقایعى که در مدت کوتاه امامت ایشان رخ داده – که تمامى آنها دلالت بر عظمت بى نهایت امام جوادعلیه السلام دارد – از دیدگاه اهل سنّت، جالب و شنیدنى است. آنچه پیش روى دارید، گوشه اى از فضائل حضرت و اعترافات بزرگان اهل سنّت نسبت به امام جوادعلیه السلام مى باشد.

دودمان

خطیب بغدادى در تاریخ خود، دودمان امام را چنین مى نگارد: محمد بن على بن موسى بن جعفر بن محمد بن على بن الحسین بن على بن ابى طالب.۱

کنیه و القاب

کنیه ایشان ابوجعفر۲ و طبق نقلى ابومحمد مى باشد.۳ ایشان به ابوجعفر ثانى معروف مى باشد؛ چرا که هم نام و هم کنیه جدّ خویش امام محمد باقرعلیه السلام مى باشد.۴

القاب ایشان تقى ۵، مرتضى، قانع ۶، جواد۷، منتجب ۸، هاشمى و حسینى ۹ مى باشد که معروف ترین آنها جواد است.۱۰ ذهبى درباره لقب امام چنین مى گوید: و کان احد الموصوفین بالسّخاء و لذلک لقب بالجواد.۱۱

والدین امام

پدر بزرگوار ایشان، امام على بن موسى الرضاعلیه السلام؛ ولى در نام مادرشان اختلاف است. برخى، ایشان را سکینه مریسیه ۱۲ یا خیزران یا سبیکه یا سکینه یا ریحانه ۱۳ نامیده اند.

ولادت و شهادت

در تاریخ ولادت و شهادت امام، سخنان گوناگونى گفته شده که به آنها اشاره مى شود:

ایشان در سال ۱۹۵ ق. به دنیا آمده ۱۴٫ برخى شب جمعه ۱۹ ماه مبارک رمضان ۱۵، گروهى دیگر روز سه شنبه پنجم ماه مبارک رمضان ۱۶ و برخى دیگر دهم ماه رجب ۱۷ را تاریخ ولادت امام ثبت کرده اند.

در مورد وفات ایشان، خطیب بغدادى در تاریخ خود مى نویسد: ایشان در روز سه شنبه، اواخر ماه ذى حجّه سال ۲۲۰ ق. در سنّ ۲۵ سالگى و سه ماه و دوازده روز، در بغداد رحلت کرده و در کنار جدّش موسى بن جعفر به خاک سپرده شد.۱۸ اکثر اهل سنّت نیز سال وفات امام را ۲۲۰ ق. و در سنّ ۲۵ سالگى دانسته اند.۱۹ اما برخى دیگر، ۵ ذى حجه ۲۰، و برخى دیگر، سه شنبه آخر ذیقعده ۲۱ را تاریخ وفات امام شمرده اند. در مقابل، برخى دیگر سال رحلت امام را آخر ذى حجّه ۲۲ یا آخر ذى قعده ۲۳ سال ۲۱۹ ق. در سنّ ۲۵ سالگى ثبت کرده اند.

لازم به ذکر است که کسانى همچون: شمس الدین ذهبى، ابن عماد حنبلى، ابن بطوطه و سبط بن جوزى ضمن تجلیل از امام در مورد مزار ایشان و امام موسى بن جعفر چنین گفته اند: و مشهدهما ینتابه العامة بالزّیارة.۲۴

شهادت یا رحلت؟

در مورد شهادت امام، سخنان گوناگونى گفته شده؛ برخى از اهل سنّت در این رابطه سکوت کرده و برخى دیگر با اشاره به شهادت امام قضیه را با تردید۲۵ ثبت و گزارش کرده اند. با این حال، مسعودى رحلت امام را این گونه بیان مى کند:

ایشان بعد از این که به دعوت معتصم خلیفه عباسى، با همسر خود ام فضل (دختر مأمون) به بغداد آمد؛ چندى بعد، به وسیله ام فضل مسموم شد.۲۶

ظاهر کلام مسعودى این است که ام فضل به تحریک معتصم این کار را انجام داده ۲۷ اما برخى دیگر معتقدند: ام فضل وصیت پدرش مأمون را انجام داده است.۲۸

اولاد امام

ایشان، دو پسر و دو دختر به نام هاى: على (امام هادى علیه السلام)، موسى، فاطمه و امامه به یادگار گذاشتند.۲۹ که مشهورترین آنها، به تعبیر سبط بن جوزى على، امام ابوالحسن عسکرى مى باشد۳۰ که جانشین بعد از ایشان مى باشد.۳۱

جایگاه حدیثى امام

پیرامون جایگاه حدیثى امام در میان اهل سنّت صریحاً اشاره نشده و تنها مطلبى که در این باره بیان شده، این است که ایشان به صورت مسند از پدرانش از پیامبر حدیث نقل مى کند.۳۲ و بعضاً سعى در کنار زدن و تحقیر امام دارند. و علت این کار را، خردسالى امام عنوان مى کنند!۳۳ در حالى که با مراجعه به کتب اهل سنّت در مى یابیم بزرگان و دانشمندان بنام اهل سنّت با وجود خردسالى امام، از ایشان به بزرگى یاد کرده و حدّاقل به خاطر اینکه از سلاله رسول الله مى باشند، احترام فراوانى نسبت به امام ابراز مى کنند.

امام به روایت اهل سنّت

۱٫ مأمون، خلیفه عباسى (متوفّاى ۲۱۸ ق.)؛ وى امام جواد را با اینکه کودکى نه ساله بود، صاحب فضل و علم و کمالِ عقل مى دانست. و بدین خاطر، قصد ازدواج دخترش ام فضل را براى امام داشت (البته این، قصد ظاهرى مأمون بوده و گرنه قصد اصلى وى کنترل امام بوده است) که با وجود مخالفت بنى عباس و اثبات فضیلت امام، جلسه مناظره امام با یحیى بن اکثم را ترتیب داده و در آنجا ثابت نمود که امام با وجود کودکى از نظر فضل و معرفت و حلم، سرآمد دیگران است. و ترتیب ازدواج امام با ام فضل را مهیا نمود و چنین گفت: الحمدللّه على ما منّ به علىّ من السداد فى الامر والتوفیق فى الرأى. و أقبل على أبى جعفر و قال: إنّى مزوّجک ابنتى أم الفضل و ان رغم أنوف قوم…۳۴

۲٫ قاضى یحیى بن اکثم (متوفّاى ۲۴۲ ق.)؛ وى که یکى از دشمنان خاندان نبوت و امامت است – که در مقاطع مختلف و در حضور خلیفه عباسى و سایر بزرگان بنى عباس، مغلوب امام جواد نه ساله شده است ۳۵- اعتراف مى کند:

روزى نزدیک تربت پیامبر، امام جوادعلیه السلام را دیدم، با او در مسائل مختلفى به مناظره پرداختم و همه را پاسخ داد. گفتم: به خدا سوگند! مى خواهم چیزى از شما بپرسم ولى شرم دارم. امام فرمود: من پاسخ را بدون آنکه پرسشت را به زبان بیاورى، به تو مى گویم؛ تو مى خواهى بپرسى امام کیست؟ گفتم: آرى، به خدا سوگند! پرسشم همین است. فرمود: امام، منم. گفتم: نشانه اى بر این ادّعا دارید. در این هنگام، عصایى که در دست امام بود، به سخن آمد و گفت: او، مولاى من و حجّت خداست.۳۶

۳٫ احمد بن على خطیب بغدادى (متوفّاى ۴۶۳ ق.)؛ وى نام امام را به مناسبت ورود ایشان به بغداد، در تاریخ خود ثبت و ضبط کرده و درباره ایشان مى گوید: محمد بن على بن موسى بن جعفر بن محمد بن على بن الحسین بن على بن ابى طالب، ابوجعفر بن الرضا، قدم من مدینة رسول الله الى بغداد… فتوفّى فى بغداد و دفن فى مقابر قریش عند جدّه موسى بن جعفر…. و قد أسند محمد بن على عن أبیه.۳۷

و در ادامه، احادیثى در فضیلت امام على و فاطمه زهرا و امام حسن و امام حسین علیهم السلام به نقل از امام جوادعلیه السلام ذکر مى کند.

۴٫ عزالدین ابن اثیر جزرى شیبانى (متوفّاى ۶۳۰ ق.):

محمد بن على بن موسى بن جعفر بن محمد بن على بن الحسین بن على علیه السلام… و هو احدالائمّة عند الامامیة.۳۸

۵٫ شیخ محیى الدین ابوبکر محمد بن على طائى حاتمى اندلسى (متوفّاى ۶۳۸ ق.):

على باب الله المفتوح و کتاب الله المشروح، ماهیة الماهیات، مطلق المقیدات و سرّ السّریات الوجود، ظلّ الله المدود، المنبع فى مرآة العرفان و المنقطع من نیله حبل الوجدان، غواص بحر القدم، محیط الفضل والکرم، حامل سرّ الرسول، مهندس الارواح والعقول، ادیب معلمة الاسماء والشؤون، فهرس الکاف والنون، غایةالظهور والایجاد محمد بن علىّ الجوادعلیه السلام.۳۹

۶٫ محمد بن طلحه شافعى (متوفّاى ۶۵۲ ق.): … و ان کان صغیرالسّنّ فهو کبیرالقدر، رفیع الذکر، و مناقبه رضى الله عنه کثیرة… اما مناقبه فما اتسعت حلبات مجالها و لا امتدت اوقات آجالها بل قضت علیه الاقدار الاهیة بقلّة بقائه فى الدنیا بحکمها و استجالها فقلّ فى الدنیا مقامه و عجّل القدوم علیه لزیارة حمامه فلم تطل بها مدّته و لا امتدت فیها ایامه غیر انّ اللّه عزّوجّل خصّه بمنقبة متالقة فى مطالع العظیم بارقة انوارها مرتفعة فى معارج التفضیل قیمة اقدارها بادیة لعقول اهل المعرفة آیة اثرها و هى و ان کانت صغیرة فدلالتها کبیرة.۴۰

۷٫ سبط بن جوزى (۶۵۴ ق): محمد الجواد… و کان على منهاج ابیه فى العلم والتقى والزهد والجود…۴۱

۸٫ محمد بن یوسف گنجى شافعى (۶۵۸ ق.)؛ وى نهمین پیشوا بعد از امام رضاعلیه السلام را امام جوادعلیه السلام دانسته و مى گوید: (الامام بعد الرضا، الجواد محمد المرتضى…)۴۲

۹٫ عمر بن شجاع الدین موصلى شافعى (۶۶۰ ق.): و هو الامام التاسع الناطق بالسداد والمتّصف بالرشاد و العلم المستفاد، والفضل المنتشر بین العباد، المکین الامین، وارث النبیّین، و خلاصة ربّ العالمین، الکبیر العلم والحلم، ذوالمنطق البلیغ والتبیان، و الفصاحة والبیان، والجواد العامر، والعقل الباهر، الذى له من الروایات اعلاها، و من المناقب اجلّها و اسماها…۴۳

۱۰٫ شمس الدین احمد بن خلّکان (۶۸۱ ق.): ابوجعفر محمد بن علىّ الرضا بن موسى الکاظم بن جعفر الصادق بن محمد الباقر… المعروف بالجواد، احد الائمّة الاثنى عشر… و کان یروى مسندا عن آبائه الى على بن ابى طالب رضى الله عنه… و له حکایات و أخبار کثیره… و دفن عند جدّه موسى بن جعفر رضى اللّه عنهم اجمعین فى مقابر قریش.۴۴

۱۱٫ عماد الدین اسماعیل ابوالفداء دمشقى (۷۳۲ ق.): محمد الجواد بن على بن موسى بن جعفر بن محمد بن على بن الحسین بن على بن ابى طالب و هو احد الائمّة الاثنى عشر عند الامامیة… و هو تاسع الائمة الاثنى عشر.۴۵

۱۲٫ شمس الدین ذهبى (۷۴۸ ق.): ابوجعفر الهاشمى الحسینى… کان من سروات آل بیت النبى… و کان احد الموصوفین بالسخاء و لذلک لقب الجواد… و هو احد الائمّة الاثنى عشر الذین تدعى الشیعه فیهم العصمه…۴۶

و نیز مى گوید:

الشریف ابوجعفر محمد الجواد بن على الرضا بن موسى الکاظم الحسینى، احد الاثنى عشر اماما الذین یدعى الرافضة فیهم العصمة… و دفن عند جدّه موسى و مشهدهما ینتابه العامة بالزیارة.۴۷

اما در جاى دیگر مى گوید:

محمد الجواد من سادة قومه لم یبلغ رتبة آبائه فى العلم والفقه.۴۸

۱۳٫ زین الدین بن الوردى (۷۴۹ ق.): محمد الجواد بن على بن موسى بن جعفر بن محمد بن على بن الحسین بن على رضى الله عنه، احد الائمّة الاثنى عشر على مذهب الامامیة… و محمد تاسع الاثنى عشر…۴۹

۱۴٫ ابن تیمیه حرّانى دمشقى (۷۵۸ ق.): محمد بن على الجواد کان من اعیان بنى هاشم و هو معروف بالسخاء و السؤدد و لهذا سمّى الجواد…۵۰

۱۵٫ عبدالله بن اسعد یافعى یمنى (۷۶۸ ق.): الشریف ابوجعفر محمد الجواد بن على الرضى بن موسى الکاظم بن جعفر الصادق بن محمد الباقر، احد الاثنى عشر اماما الذین یدعى الرافضه فیهم العصمة… و کان الجواد یروى مسندا عن آبائه الى على بن ابى طالب رضوان الله تعالى علیهم اجمعین… و لمّا توفّى دفن عند جدّه موسى بن جعفر فى مقابر قریش.۵۱

۱۶٫ محمد بن عبدالله، معروف به ابن بطوطه (۷۷۹ ق.)؛ وى در سفرنامه خود از ضلع غربى بغداد چنین مى گوید: وفى هذا الجانب الغربى من المشاهد و هو فى محلّة باب البصرة… و فى هذا الجانب قبر موسى الکاظم بن جعفر الصادق، والد على بن موسى الرضا… و الى جانبه قبر الجواد، و القبران داخل الروضة علیهما و کانّه ملبسة بالخشب علیه الواح الفضّة.۵۲

۱۷٫ جمال الدین یوسف بن تغرى اتابکى (۸۷۴ ق.): محمد بن على بن موسى بن جعفر بن محمد بن على بن الحسین بن على بن ابى طالب، ابوجعفر و قیل ابومحمد، و کان یلّقب بالجواد و بالمرتضى و بالقانع… و کان خصیصاً عند المأمون…۵۳

۱۸٫ فضل الله بن روزبهان خنجى اصفهانى (۹۲۷ ق.): اللهم وصلّ و سلّم على الامام التاسع، الاوّاب السجّاد، الفائق فى الجود على الاجواد، مانح العطایا و الاوفاد، لعامّة العباد، ماحى الفوایة و العناد، قامع ارباب البغى والفساد، صاحب معالم الهدایة و الارشاد، الى سبل الرشاد، المقتبس من نور علومه الافراد، من الابدال و الاوتاد، ابى جعفر محمد التقى الجواد بن على الرضا ساکن روضة الجنّة بأنعم العیش، المقبور عند جدّه بمقابر قریش. اللهم صلّ على سیّدنا محمد و آل سیّدنا سیّما الامام السّجّاد محمد التقى الجواد.۵۴

۱۹٫ غیاث الدین بن همام الدین شافعى، معروف به خواندمیر (۹۴۲ ق.)؛ وى در احوالات امام چنین مى گوید: در اوایل ایام صبى و مبادى آوان نشو و نما، شمایم امامت و سرورى از صادرات افعال آن غنچه گلبن نبوّت در دمیدن بود، و نسایم کرامت و دین پرورى از واردات احوال آن نهال گلشن فتوّت در وزیدن. رخسار فایز الانوارش سپهر علم و دانش را آفتابى بود از افق دودمان مصطفوى طالع گردیده، و قامت موفور الاستقامتش گلزار مجد و معالى را شجره بود بر جویبار خاندان مرتضوى بالا کشیده، دلایل امامتش به موجب نصّ آباء نامدارش در غایت ظهور، و امارات جلالتش در کتب متقدمین و متأخرین بأقلام اهتمام مستور.

امام تقى، نقى جواد

فطانت نهاد، کرامت نزاد

ز صلب شریف على الرضا

ز اولاد دین پرور مرتضى

گل سورى بوستان رسول

نهال ثمر بخش باغ بتول

بفضل کرم آنچنان شهره گشت

که صیتش ز اوج فلک در گذشت

ز حد بود بیرون کرامات او

ز حصر است افزون مقامات او۵۵

۲۰٫ شمس الدین محمد بن طولون دمشقى (۹۵۳ ق.): و تاسعهم ابنه محمد و هو ابوجعفر محمد الجواد بن على الرضا بن موسى الکاظم بن جعفر الصادق بن محمد الباقر بن على زین العبادین بن الحسین بن على بن ابى طالب رضى الله عنهم، المعروف بالجواد… و له حکایات و اخبار کثیرة و کان یروى مسندا عن آبائه الى على بن ابى طالب.۵۶

۲۱٫ حسین بن محمد دیار بکرى (۹۶۶ ق.)؛ وى درباره امام مى گوید: الشریف محمد الجواد ولد على بن موسى الرضا…۵۷

۲۲٫ ابن حجر هیثمى مالکى (۹۷۳ ق.)؛ وى درباره اولاد امام رضا چنین مى گوید: اجلّهم محمد الجواد، لکنّه لم تطل حیاته…۵۸

۲۳٫ ابن عماد حنبلى دمشقى (۱۰۸۹ ق.): الشریف، ابوجعفر محمد بن على الرضا بن موسى الحسینى، احد الاثنى عشر اماما الذین تدعى فیهم الرافضة العصمة… و دفن عند جدّه موسى و مشهدهما یتنابه العامة بالزیارة.۵۹

۲۴٫ مولوى عبدالفتاح بن محمد بن نعمان حنفى هندى (۱۰۹۶ ق.): کان الامام محمد بن على الرضا… و کان علیه السلام صاحب الخوارق والکرامة من طفولیته و یقال انّه أخبر انّ موته یکون ثلاثین شهراً بعد موت المأمون، فکان کما أخبر.۶۰

۲۵٫ عبدالله بن محمد بن عامر شبراوى شافعى (۱۱۷۲ ق)؛ وى درباره فرزندان امام رضاعلیه السلام مى گوید: وله من الاولاد خمسه ذکور و بنت، اجلّهم و اشرفهم التاسع من الائمة محمد الجواد و هو ابوجعفر محمد الجواد بن على الرضا بن موسى الکاظم بن جعفر الصادق بن محمد الباقر بن على زین العابدین بن الحسین السبط بن على بن ابى طالب، و کراماته رضى الله عنه کثیرة و مناقبه شهیرة…۶۱

۲۶٫ مؤمن بن حسن شبلنجى شافعى (۱۲۹۸ ق.)؛ وى با تکرار کلام محمد بن طلحه شافعى، از امام تجلیل و به بزرگى یاد کرده و مى گوید: وان کان صغیر السّنّ فهو کبیر القدر، رفیع الذکر، و مناقبه رضى الله عنها کثیرة…۶۲

۲۷٫ یوسف بن اسماعیل نبهانى شافعى (۱۳۵۰ ق.): محمد الجواد بن على الرضا احد اکابر الائمة و مصابیح الامّة من ص = ساداتنا اهل البیت… رضى الله عنه و عن آبائه الطیبین و اعقابهم اجمعین و نفعنا ببرکاتهم، آمین.۶۳

۲۸٫ على حسینى فکرى قاهرى: لقد احسن المأمون الیه و قربه و بالغ فى اکرامه و لم یزل مشغوفا به لمّا ظهر له من فضله علمه و کمال عقله و ظهور برهانه مع صغر سنّه، و عزم على تزویجه بابنته ام الفضل و صمّم على ذلک فمنعه العبّاسیّون من ذلک خوفاً من أن یعهد الیه کما عهد ابیه من قبل…۶۴

۲۹٫ هادى حمو: هو ابوجعفر محمد الجواد بن على الرضا مات فخلفه فى الامامة و هو ابن سبع او تسع سنین و قد شغف به المأمون لمّا رأى من فضله مع صغر سنّه و نبوغه فى العلم والحکمة و الادب و کمال العقل ما لم یساوه احد فى ذلک من اهل زمانه، فزوّجه ابنته ام الفضل کما زوّج ابه من قبل من اخته ام حبیب…۶۵

۳۰٫ دکتر عبدالسّلام ترمانینى: هو محمد بن على الرضا بن موسى الکاظم بن جعفر الصادق بن محمد الباقر بن على زین العابدین بن الحسین السبط بن على بن ابى طالب، ابوجعفر الملّقب بالجواد، ثامن الائمة الاثنى عشر عند الامامیة، کان ذکیّاً، طلق اللسان، حاضر البدیهة…۶۶

۳۱٫ خیرالدین زرکلى: محمد بن على الرضا بن موسى الکاظم الطالبى الهاشمى القرشى ابوجعفر الملّقب بالجواد تاسع الائمه الاثنى عشر عند الامامیة کان رفیع القدر کأسلافه، ذکیّاً، طلق اللسان، قوى البدیهة…۶۷

نصوص وارده بر امامت امام علیه السلام

در بعضى از متون اهل سنّت روایاتى که بر امامت امام جوادعلیه السلام از جانب امام رضاعلیه السلام دلالت دارد، نقل شده که به بعضى از آنها اشاره مى شود:

۱٫ صفوان بن یحیى مى گوید: روزى به امام رضاعلیه السلام گفتم: قد کنّا نسئلک قبل أن یهب الله لک أباجعفر من القائم بعدک؟ فتقول: یهب الله لى غلاماً و قد وهبک الله و أقرّ عیوننا به، فإن کان کون و لا أردنا الله لک یوما فالى من؟ فأشار بیده الى أبى جعفر و هو قائم بین یدیه و عمره اذ ذاک ثلاث سنین. فقلت: و هو ابن ثلاث؟! قال: و ما یضرّ ذلک فقد قام عیسى بالحجّة و هو ابن أقلّ من ثلاث سنین.۶۸

۲٫ معمّر بن خلاّد مى گوید: سمعت الرضا یقول و ذکر شیئا فقال: ما حاجتکم الى ذلک هذا أبوجعفر قد أجلسته مجلسى و صیّرته مکانى. و قال: إنّا اهل بیت یتوارث اصاغرنا عن أکابرنا القذة بالقذة.۶۹

۳٫ جیرانى به نقل از پدرش مى گوید: کنتُ واقفاً بین یدى أبى الحسن الرضا بخراسان فقال قائل: یا سیّدى ان کان کون الى من؟ فقال: الى ابنى أبى جعفر. فکأنّ السائل استصغر من أبى جعفر فقال الرضا: إنّ اللّه بعث عیسى بن مریم نبیّاً صاحب شریعة مبتدئة فى اصغر من السّنّ الذى فیه أبوجعفر.۷۰

۴٫ روایت شده: روزى امام جوادعلیه السلام بر عموى پدر خود، على بن جعفر، وارد شد. على بن جعفر به احترام امام جوادعلیه السلام از جا برخاسته و امام را مورد احترام و بزرگداشت قرار داد. اطرافیان به على بن جعفر گفتند: تو در حالى که عموى پدرش هستى، این گونه وى را احترام مى کنى؟ على بن جعفر در حالى که دست بر ریش خود گذاشته بود، گفت: اذا لم یراللّه هذه الشیبة للامامة أراها أهلا للنّار اذا لم أقرّ بإمامته.۷۱

پی نوشت ها:

 

 

1. تاریخ بغداد، خطیب بغدادى، ج ۳، ص ۵۴٫

۲٫ همان؛ نورالابصار فى مناقب آل بیت النبىّ المختار، مؤمن بن حسن شبلنجى، ص ۱۶۰٫

۳٫ النجوم الزاهره، ابن تغرى اتابکرى، ج ۲، ص ۲۳۱٫

۴٫ مطالب السؤول فى مناقب آل الرسول، محمد بن طلحه شافعى، ص ۳۰۳؛ احسن القصص، على فکرى، ج ۴، ص ۲۸۴؛ مفتاح المعارف، عبدالفتاح بن نعمان حنفى، ص ۸۲٫

۵٫ تاریخ احمدى، احمد حسین بهادرخان حنفى بریانوى هندى، ص ۳۴۹؛ النعیم المقیم لعترة النبأ العظیم، عمر بن شجاع الدین شافعى، ص ۴۱۱٫

۶٫ تذکرة الخواص، سبط بن جوزى، ص ۳۲۱؛ مطالب السؤول، ص ۳۰۳٫

۷٫ نورالابصار، ص ۱۶۰؛ احسن القصص، ج ۴، ص ۲۸۴؛ تاریخ حبیب السیر، خواند میر، ج ۲، ص ۹۱؛ تاریخ احمدى، ص ۳۴۹؛ تاریخ الاسلام، شمس الدین ذهبى، ص ۳۸۵؛ النعیم المقیم، ص ۴۱۱٫

۸٫ تاریخ حبیب السیر، ج ۲، ص ۹۱٫

۹٫ تاریخ الاسلام، ص ۳۸۵؛ العبر، شمس الدین ذهبى، ج ۱، ص ۳۰۰٫

۱۰٫ تاریخ احمدى، ص ۳۴۹؛ نورالابصار، ص ۱۶۰؛ احسن القصص، ج ۴، ص ۲۸۴٫

۱۱٫ تاریخ الاسلام، ص ۳۸۵٫

۱۲٫ تذکرة الخواص، ص ۳۲۱؛ نورالابصار، ص ۱۶۰؛ احسن القصص، ج ۴، ص ۲۹۴٫

۱۳٫ النعیم المقیم، ص ۴۱۴٫

۱۴٫ تاریخ بغداد، ج ۳، ص ۵۵؛ النجوم الزاهره، ج ۲، ص ۲۳۱؛ الفصول المهمّه، ابن صباغ مالکى، ص ۲۴۸؛ کفایة الطالب، محمد بن یوسف گنجى شافعى، ص ۴۵۸؛ تذکرةالخواص، ص ۳۲۱٫

۱۵٫ مطالب السؤول، ص ۳۰۵؛ الفصول المهمّه، ص ۲۴۸؛ احسن القصص، ج ۴، ص ۲۸۴٫

۱۶٫ نزهة الجلیس، عباس بن على مکّى، ج ۲، ص ۶۹٫

۱۷٫ مطالب السؤول، ص ۳۰۵٫

۱۸٫ تاریخ بغداد، ج ۳، ص ۵۵٫

۱۹٫ المختصر فى اخبار البشر، زین الدین ابوالفداء دمشقى، ج ۲، ص ۳۳؛ تتمة المختصر فى اخبار البشر، ابن وردى، ج ۱، ص ۳۳۲؛ تاریخ الاسلام، ص ۳۸۵؛ شذرات الذهب، ابن عماد حنبلى، ج ۳، ص ۹۷؛ المنتظم، ابن جوزى، ج ۶، ص ۳۰۴٫

۲۰٫ تذکرة الخواص، ص ۳۲۱٫

۲۱٫ کفایةالطالب، ص ۳۱۰؛ الفصول المهمّه، ص ۲۵۷؛ نورالابصار، ص ۲۴۵؛ نزهةالجلیس، ج ۲، ص ۶۹؛ الصواعق المحرقه، ابن حجر هیثمى، ص ۱۲۳؛ احسن القصص، ج ۴، ص ۲۹۴؛ جامع کرامات الاولیاء، یوسف بن اسماعیل نبهانى، ج ۱، ص ۱۶۹٫

۲۲٫مروج الذهب،على بن حسین مسعودى،ج ۳،ص ۴۶۴٫

۲۳٫ النجوم الزاهره، ج ۴، ص ۲۹۴٫

۲۴٫العبر،ج ۱،ص ۳۰۰؛ شذرات الذهب، ج ۳، ص ۹۷؛ رحله، ابن بطوطه، ص ۲۳۷؛ تذکرةالخواص،ص ۳۲۱٫

۲۵٫الفصول المهمّه،ص ۲۵۷؛نزهةالجلیس،ج ۲،ص ۶۹٫

۲۶و۲۷٫ مروج الذهب، ج ۳، ص ۴۶۴٫

۲۸٫ نورالابصار،ص ۱۶۰؛احسن القصص،ج ۴،ص ۲۹۶٫

۲۹٫ الفصول المهمّه، ص ۲۴۸؛ نورالابصار، ص ۱۶۰٫

۳۰ تذکرة الخواص، ص ۳۲۱٫

۳۱٫ کفایةالطالب، ص ۴۵۸٫

۳۲٫ مرآةالجنان، ج ۲، ص ۶۱؛ الائمة الاثنى عشر، ابن طولون دمشقى، ص ۱۰۳٫

۳۳٫ سیر اعلام النبلاء، ذهبى، ج ۱۳، ص ۱۲۱٫

۳۴٫ نورالابصار، ص ۲۴۵٫

۳۵٫ همان؛ الفصول المهمّه، ص ۲۶۹٫

۳۶٫اصول کافى،ج ۱،ص ۳۵۳؛بحارالانوار،ج ۵۰،ص ۶۸٫

۳۷٫ تاریخ بغداد، ج ۳، ص ۵۴٫

۳۸٫ الکامل فى التاریخ، ج ۴، ص ۲۴۲٫

۳۹٫ المناقب المطبوع فى آخر وسیلة الخادم الى المخدوم، فضل الله بن روز بهان اصفهانى، ص ۲۹۶٫

۴۰٫ مطالب السؤول، ص ۳۰۳٫

۴۱٫ تذکرة الخواص، ص ۳۲۱٫

۴۲٫ کفایة الطالب، ص ۴۵۸٫

۴۳٫ النعیم المقیم لعترة النبأ العظیم، ص ۴۱۱ و ۴۱۲٫

۴۴٫ وفیات الاعیان، ابن خلّکان، ج ۴، ص ۱۷۵٫

۴۵٫ المختصر فى اخبار البشر، ج ۲، ص ۳۳٫

۴۶٫تاریخ الاسلام،ذهبى،حوادث سال ۲۲۰-۲۱۱)،ص ۳۸۵٫

۴۷٫ العبر، ج ۱، ص ۳۰۰٫

۴۸٫ سیر اعلام النبلاء، ج ۱۳، ص ۱۲۱٫

۴۹٫ تتمة المختصر فى اخبار البشر، ج ۱، ص ۳۳۲٫

۵۰٫ منهاج السنه، ابن تیمیه، ص ۱۲۷٫

۵۱٫ مرآةالجنان، ج ۲، ص ۶۰ و ۶۱٫

۵۲٫ رحله، ص ۲۳۷٫

۵۳٫ النجوم الزاهره، ج ۲، ص ۲۸۲٫

۵۴٫ وسیلة الخادم الى المخدوم، ص ۲۳۵٫

۵۵٫ تاریخ حبیب السیر، ج ۲، ص ۹۲٫

۵۶٫ الائمة الاثنا عشر، ص ۱۰۳٫

۵۷٫ تاریخ الخمیس، دیار بکرى، ج ۲، ص ۳۳۶٫

۵۸٫ الصواعق المحرقه، ج ۲، ص ۵۹۶٫

۵۹٫ شذرات الذهب، ج ۳، ص ۹۷٫

۶۰٫ مفتاح المعارف، ص ۸۲٫

۶۱٫ الاتحاف بحبّ الاشراف، عبدالله بن محمد شبراوى، ص ۳۴۷ و ۳۴۸٫

۶۲٫ نورالابصار، ص ۲۴۵٫

۶۳٫ جامع کرامات الاولیاء، ج ۱، ص ۱۶۸ و ۱۶۹٫

۶۴٫ احسن القصص، ج ۴، ص ۲۹۵٫

۶۵٫ اضواء على الشیعه، هادى حمو، ص ۱۳۶٫

۶۶٫ احداث التاریخ الاسلامى، عبدالسّلام ترمانینى، ج ۲، ص ۱۲۵۹٫

۶۷٫ الاعلام، خیرالدین زرکلى، ج ۶، ص ۲۷۱٫

۶۸ – ۷۰٫ الفصول المهمّه، ص ۲۶۵٫

۷۱٫ فصل الخطاب، خواجه پارساى بخارى، ص ۵۸٫

پدیدآورنده: محمد محسن طبسى

 

برچسب ها:



ارسال نظر: