۱۹ آذر سال ۹۷
‏‫کاربر گرامی به پایگاه اطلاع رسانی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در امور اهل سنت ایرانشهر خوش آمدید

مقالاتدیدگاه | تعداد بازید : 686 مشاهده شده | تاریخ انتشار : ۵ آبان ۱۳۹۱

حج ؛ فرصتی برای فراموشی اختلافات

مقدمه

حج‏گزاران که به مهمانی خدا دعوت شده‏اند، آماده می‏شوند تا در ضیافت خاص الهی شرکت جویند. آنان که به ندای ابراهیم خلیل الرحمان لبیک گفته‏اند، به سفری عازم‏اند که همه شعور و آرزوست؛ آرزوی رسیدن به معشوق تا با طواف کعبه عهد و پیمان با ابراهیم بت‏شکن ببندند که دیگر جز کعبه به گرد چیزی نگردند و با کشتن قربانی در منا، همه مظاهر غیرالهی را سر ببرند و با پرتاب سنگ به سوی شیطان، از هر چه رنگ غیر خدایی و شرک دارد برائت جویند و با شرکت در اجتماع پرشکوه و کنگره عظیم حج تمام عوامل اختلاف‏انگیز را کنار گذاشته، در برابر کفر جهانی یگانه شوند و با وحدت خود، عزّت اسلامی را نمایش داده، پشت کفر را بلرزانند.

فصل حج از راه رسیده است و بوی ترنم وحدت اسلامی در لابه‏لای مناسک و اعمال حج به مشام می رسد. مسلمانان از هر مذهب، نژاد، طایفه و رنگی در کنار هم و به مانند دانه‏های تسبیح با نظمی خارق‏العاده و منظری جذاب به ادای این واجب عبادی خود می‏پردازند و فرصتی گرانمایه را جهت یکپارچگی خود به دست می‏آورند. به راستی اگر حال و هوای ماه‏های ذیقعده و ذیحجه در تمام ماه‏های سال تسری پیدا می‏کرد، آیا باز هم باید یه فکر تقریب بین پیروان مذاهب اسلامی بود؟ در چه رخدادی بهتر از حج می‏توان شاهد همگرایی مسلمانان بود؟ بدون شک حج را باید یکی از استوارترین محورهای وحدت اسلامی برشمرد که مسلمانان را در کنار هم و با فراموشی اختلافات جزئی گردهم می‏آورد و باعث افتخار مسلمانان به دین خود که اکمل ادیان است، می‏شود.

 

وحدت اسلامی، مقدس‏ترین نتیجه حج

در میان احکام اجتماعى اسلام، شاید کمتر مسئله‌اى را بتوان یافت که به اندازه «وحدت» از آن سخن رفته باشد. ده‌ها آیه قرآن به صورت مستقیم و غیرمستقیم درباره وجوب وحدت و پرهیز از اختلاف دیده مى‌شود. قرآن مجید وحدت و تألیف بین قلوب را از نعمت‌هاى الهى مى‌داند و مى‌فرماید: «و َاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللهِ جَمِیعاً وَلاَ تَفَرَّقُوا وَاذْکُرُوا نِعْمَةَ اللهِ عَلَیْکُمْ إِذْ کُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَیْنَ قُلُوبِکُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَاناً وَکُنْتُمْ عَلَى شَفَا حُفْرَة مِنْ النَّارِ فَأَنْقَذَکُمْ مِنْهَا؛ همگى به ریسمان خدا در آویزید و پراکنده نشوید و نعمت خدا را بر خود یاد کنید که دشمنان یکدیگر بودید و او در میان دل‌هاى شما الفت داد و به نعمت او با هم برادر شدید و بر لبه پرتگاه آتش بودید و او شما را از آن برهاند.»

معیار بهترین امت مسلمانان بودن این است که امر به معروف و نهى از منکر مى‌کنند و به خدا ایمان دارند. در اهمیت این موضوع همین بس که امام على(ع) آن را برتر از همه اعمال نیک دانسته است.

همچنین در روایات بسیارى از معصومین (علیهم السلام)، موضوع وحدت امت اسلامى مطرح شده است، حضرت على‌(ع) مى‌فرمایند: «اَلْزِمُوا السّواد الأَعْظم فاِنّ ید الله على الجماعة ایاکم والفرقة فان الشاذّ من الناس للشیطان کما ان الشاذ من الغنم لذئب؛ با اکثریت باشید که دست خدا با جماعت است و از تفرقه بپرهیزید که جدامانده از مردم بهره شیطان است همان گونه که گوسفند دورافتاده از گله نصیب گرگ بیابان است.» چه موسمى بهتر از موسم حج و چه مکانى برتر از مکه براى تحقق این امر خطیر وجود دارد.

امام راحل(ره) در این‌باره مى‌گوید: «از جمله وظایف در این اجتماع عظیم، دعوت مردم و جوامع اسلامى به وحدت کلمه و رفع اختلافات بین طبقات مسلمین است که خطبا و گویندگان و نویسندگان در این امر حیاتى اقدام نمایند و کوشش کنند در بوجود آوردن جبهه مستضعفین که با وحدت جبهه و وحدت کلمه و شعار «لا اِلهَ اِلاّ الله» از تحت اسارت قدرت‏هاى شیطانى و اجانب و استعمارگران و استثمارگران بیرون آیند و با اخوت اسلامى بر مشکلات غلبه پیدا کنند.»

 

حج و خنثی‏سازی توطئه تفرقه

اجتماع حج یکی از عوامل مؤثر در خنثی کردن توطئه‏هایی است که برای تفرقه‏افکنی میان مسلمانان چیده می‏شود و به طرق مختلف حتی گاهی تحت عنوان مذهب، برای برهم زدن وحدت جامعه اسلامی و ایجاد تفرقه، کوشش‏هایی به کار می‏رود.

اگر این کنگره عظیم سالانه نبود، بی‏تردید توطئه‏ها مؤثر افتاده، همبستگی ضعیفی که امروز در میان میلیون‏ها مسلمان با مذاهب متعدد وجود دارد، دیگر وجود نداشت. این اجتماع، با عظمتی که دارد جلو حرکت‏های تند انحرافی است که گاه به نام طرفداری از توحید انجام می‏گیرد.

حج ادامه فلسفه جماعت و جمعه و عید است و فراگیرترین عامل بازدارنده از پراکندگی مسلمانان از هر ملت و کشور است. بدین‏سان حج به عنوان یکی از ارکان عملی اسلام در بنیان وحدت جامعه اسلامی جایگاه اساسی دارد.

عقیده به توحید و یگانگی خداوند متعال تنها رشته پیوندی است که می‏تواند آحاد بشر را در برگیرد. در هر یک از مناسک حج، توحید مبدأ و معبود، مقصد و مقصود به وضوح تجلّی دارد آن گاه که حج‏گزار تلبیه می‏گوید، تنها به خدای یگانه پاسخ می‏دهد و شرک را طرد می‏کند: “لبیک اللهم لبّیک، لبّیک لا شریک لک لبیک” و چون بر محور کعبه طواف می‏کند نقطه مرکزی توحید را قبله قلب خویش می‏سازد و بر کعبه به عنوان سنگ نشانی برای راه یافتن به کوی دوست نظر می‏کند و آن گاه که به نماز می‏ایستد، سر به آستان محبوب می‏ساید و چون به قربانگاه می‏رود تعلقات مادی را به مسلخ می‏کشد و محبت‏های غیر خدایی را ذبح می‏کند و در جمرات مظاهر شیاطین و چهره‏های نمادین آن‏ها را سنگ می‏زند.

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) ضمن خطبه‏ای در مسجد “خیف” به این وحدت اشاره فرموده‏اند:

“المؤمنون اخوة تتکافأ دماوءهم و هم ید علی من سواهم…؛ مؤمنان برادرند، خون هایشان با یک دیگر برابر می‏باشد و آن‏ها در برابر دیگران یک دست و متحدند.”

 

امام خمینی(ره) با الهام از فرمایش پیامبر (صلی الله علیه و آله) در این که حج عامل وحدت است می‏فرماید: “حج تجلّی و تکرار همه صحنه‏های عشق‏آفرین زندگی یک انسان و یک جامعه متکامل در دنیا است و مناسک حج مناسک زندگی است، و از آن جا که امت اسلامی از هر نژاد و ملتی باید ابراهیمی شود تا به خیل امت محمد(ص) پیوند بخورد و یکی گردد و ید واحد شد، حج تنظیم و تمرین و تشکیل این زندگانی توحیدی است.”

آری اساس کعبه بر توحید نهاده شده و حج کانون پرستش موحّدان و تبرّی از مشرکان است و طهارت کعبه و حرم به مفهوم پاک‏سازی آن از شرک و مشرکان و مظاهر استکبار است، چنان که در روایت آمده است که خانه خدا را از آن جهت حرام نامیدند که وارد شدن مشرکین در آن حرام گردیده است: “سمّی‏البیت الله الحرام لانّه حرم علی المشرکین ان یدخلوه”.

نکته شایان ذکر این که، بنا بر مطالب فوق، توحید شکل دیگری از برائت است ؛ یعنی توحید واقعی در سایه طرد غیر خدا است

 

برائت، سیاست اصولی مکتب اسلام

برائت از دشمنان خدا و آن چه مانع رشد و تکامل انسان و سد راه خوشبختی او است، قبل از آن که مسئله‏ای سیاسی اجتماعی باشد جنبه اعتقادی و تربیتی دارد و می‏توان گفت برائت، سیاست اصولی مکتب اسلام، به خصوص در عمل حج است. بر این اساس، بر حج‏گزاران و مؤمنان است که از دشمنان خدا و بت‏های زمان و قطب‏های شرک و الحاد، که مصمم بر نابود کردن اسلام و به ذلت و بدبختی کشاندن مسلمانان‏اند، برائت جویند.

برائت مقطعی نیست بلکه برگرفته از سرچشمه الهی است و آغازگر برائت، خدا و پیامبر او است. پس همواره برای مؤمنان باید به عنوان حقیقتی ایمانی سرمشق باشد.

اعلام برائت اقدام عملی و دفاع تبلیغی ـ روانی در مقابل کفر و شرک و مقابله با استکبار و فساد است و این، سیاست خارجی اسلام را با جهان کفر در صحنه روابط بین‏الملل و تبلیغ و جهاد مشخص می‏کند. از این‏رو بر مسلمانان است که به خود اجازه ندهند با الحاد و شرک و آنانی که علیه مصالح اسلام توطئه می‏کنند رابطه دوستانه داشته باشند. و از این جا معلوم می‏شود که چرا با برائت مخالفت می‏شود و یا دشمنان می‏کوشند مردم را نسبت به مسائل دین بی‏توجه کنند و از حساسیت مردم نسبت به مسائل دین بکاهند. چون برائت حساسیت مسلمانان را نسبت به مسائل دین بالا می‏برد و برای دشمن و توطئه‏گران فرصت عملی کردن دشمنی و توطئه را نمی‏دهد، بنابر این برائت و راندن دشمنان و توطئه‏گران و ایجاد حساسیت دینی در جایی باید انجام بگیرد که فایده بیش‏تر بدهد، لذا در زمان رسول خدا(ص) برائت، در روز حج اکبر (قربان یا عرفه) با بانگ بلند اذان اعلام شد تا به گوش همه مردم برسد و قطع‏نامه برائت، که در خصوص روابط آینده مسلمانان و مشرکان بود، به دستور رسول خدا(ص) توسط حضرت علی(ع) خوانده شد.

خداوند متعال در آیات برائت، با تحریض و تشجیع مسلمانان به آنان توصیه می‏کند که از دشمن نهراسند و تنها از خدا پروا کنند، چه خدا به دست مؤمنان عذاب و گرفتاری را بر دشمن می‏فرستد، پس برائت تشجیع مؤمنان است و تقویت جبهه توحید و از این جا است که برائت آزمایشی است برای مؤمنان و مجاهدان صادق، که جز خدا و رسول را پناه و همراز برنگزینند.

با توجه به مطالب یاد شده، نظام مقدس اسلامی جز با برائت قوام نخواهد گرفت، زیرا برائت جنبه دافعه توحید و ولایت است که این دو از یکدیگر جدا نیستند و از روز اعلان برائت، اساس دولت اسلامی استقرار یافت.

نویسنده کتاب “حیاة محمد(ص)” در مورد برائت گوید: هرگاه با دقت به این آیات نگاه کنید، به حق آن را بنیاد معنوی در قوی‏ترین شکل آن برای دولت نوپای اسلام خواهی یافت. اگر توجه شود که نزول آیات برائت هنگامی بود که جنگ‏های پیامبر پایان یافته بود و طائف و حجاز، تهامه، نجد و بسیاری از قبایل جنوب شبه‏جزیره به اسلام گرویده بودند حکمت تاریخی نزول این آیات که شالوده معنوی دولت را سامان می‏دهد روشن خواهد شد. یک دولت نیرومند باید دارای ایده و اعتقادی باشد که همه بدان ایمان آورده و با تمام توان از آن دفاع کنند و کدام عقیده برتر از ایمان به خدای یگانه‏ای که شریک ندارد.

 

قرآن و مساله برائت

سال نهم هجرت مکه فتح و تمام سردمداران کفر به هلاکت رسیده یا وحشت‏زده و هراسان از قدرت و عظمت اسلام به بیغوله‏ها خزیدند. کعبه می‏بایست از هر گونه مظاهر شرک و بت‏پرستی پاک می‏شد تا جز موحدان بر گرد آن طواف نکنند خبر رسید زنی از مشرکان برهنه بر گرد خانه کعبه طواف نموده است و توجه دل‏های مریض و چشمان بیمار را به خود جلب کرده است آیات آغازین سوره برائت نازل می‏شود و این حکم الهی را اعلام می‏دارد: از این پس خدا و رسولش از عهد مشرکانی که با شما مسلمین بسته‏اند، بیزاری جست؟

پس شما مشرکان تا چهار ماه دیگر مهلت داده می شوید که در زمین «مکه» گردش و آسایش کنید …

البته همانگونه که در آیه چهارم سوره برائت آمده است، منظور از مشرکین که با آنان پیمان بسته شده آنهایند که در پی نقض عهد برآمده‏اند و بر پیمان خویش استوار نمانده‏اند چنانکه می‏فرماید: مگر آن گروه از مشرکان که با آنها عهد کرده‏اید و عهد شما را نشکستند و هیچیک از دشمنان شما را یاری نکرده باشند پس با آنها عهد را تا مدت مقرر، نگاه دارید که خدا متقیان را دوست می‏دارد.

اما این رسالت را چه فردی می‏بایست انجام دهد در آغاز ابوبکر ماموریت می‏یابد آن را اعلام کند اما جبرئیل به پیامبر(ص) خبر می‏دهد که این مسئولیت را به علی(ع) واگذار نماید و می‏فرماید: یا محمد لایودی عنک الا رجل منک. بیزاری از مشرکان را اعلام نکن مگر فردی که از خودت باشد.

امیرالمؤمنین(ع) این مسئولیت را به عهده می‏گیرد اما چه وقت و چه زمان باید آن را اعلام کند؟ قرآن کریم می‏فرماید: «واذان من الله و رسوله الی الناس یوم الحج الاکبر ان الله بری من المشرکین و رسوله …: در روز حج بزرگ، خدا و رسولش اعلام می‏دارند که بعد از این از مشرکان بیزارند».

پس زمان اعلام، روز حج اکبر است در اینکه حج اکبر چه روزی است احتمالات مختلفی داده شده است اما آنچه روایات آن را تایید می‏کند اینست که روز حج اکبر روز عیدقربان و دهم ذی‏حجه است. علامه طباطبائی می‏نویسد: یکی از احتمالاتی که در این باب عرضه داشته‏اند این است که منظور از حج اکبر روز عید قربان از سال نهم هجری است، بدین خاطر که در این روز مسلمانان و مشرکان اجتماع نموده و دیگر بعد از آن مشرکی حج نگذارد و این نظر به احادیث رسیده از اهل‏بیت مورد تایید قرار گرفته و با اعلام برائت نیز مناسب‏تر است علاوه بر اینکه دلیل ذیل هم بر آن مساعدت می‏کند، زیرا که روز دهم بزرگ‏ترین روزی بود که مسلمانان و مشرکین حج‏گزار در آن اجتماع نمودند که در نتیجه بهترین زمان برای اعلام برائت به شمار می‏آمد. روشن است که این تکرار آیه اول سوره برائت نخواهد بود زیرا آیه اول «برائه من الله» بیانگر اعلام برائت به مشرکان است تا آنان وظائف خویش را بشناسند و این آیه خطاب به مردم و مسلمین است که بدانند پس از چهار ماه چه برخوردی با عهدشکنان و آمادگی جهت این ماموریت الهی داشته باشند چنانکه می‏فرماید «و اذان من الله و رسوله الی الناس».

بدین ترتیب بود که امیرمومنان(ع) در روز دهم ذی‏الحجه بر فراز جمره عقبه قرارگرفت و آیات آغازین سوره برائت را قرائت نمود و پیام الهی را در جمع مسلمین و مشرکان ابلاغ کرد.

همان پیام که بانی بزرگ کعبه ابراهیم خلیل الرحمن آن را در مقابل مشرکین فریاد کرد و آن را برای همیشه تاریخ در زندگی انسان‏ها و فرزندان خویش به یادگار گذاشت. چنانکه در قرآن کریم می‏خوانیم: «و اذ قال ابراهیم لا بیه و قومه اننی بریء مما تعبدون الا الذی فطرنی فانه سیهدین و جعلها کلمه باقیه فی عقبه: ای رسول ما یاد آر وقتی را که ابراهیم با پدر و قومش گفت ای بت‏پرستان من از معبودان شما سخت بیزارم و جز آن خدائی را که مرا آفریده و البته ما را هدایت خواهد کرد نمی‏پرستم و این خداپرستی را بر همه فرزندان خود کلمه ماندگار و باقی قرار داد» و بر این اساس امامان معصوم، فرزندان راستین ابراهیم(ع) برائت از طاغوت‏ها را در کنگره حج توجه می‏داده و خود بدان عمل نموده و مردم را به سوی ولایت راستین اولیاء الهی فراخواندند.

 

امر به معروف و نهى از منکر و تاکید بر اصلاح اجتماعی مسلمانان

یکى از ابعاد اجتماعى حج، انجام مسئولیت همگانى و نظارت عمومى و ملىِ امر به معروف و نهى از منکر است، امر به معروف و نهى از منکر اختصاص به مسائل فردى و فرعى و جزئى ندارد و از تکیه و تأکیداتى که اسلام بر این فریضه دارد و توبیخ شدیدى که تارکان آن را کرده، معلوم مى‌شود که نظر اسلام تنها به اصلاح فرد و تغییر در روش و گفتار افراد نیست بلکه افزون بر آن، اصلاح اجتماع در سرلوحه برنامه‌هاى اسلام قرار دارد. قرآن مجید امتى را مى‌ستاید که به این وظیفه خطیر عمل مى‌کنند آنجا که مى‌فرماید: «کُنْتُمْ خَیْرَ أُمَّة أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنْ الْمُنکَرِ وَ تُؤْمِنُونَ بِالله؛ شما بهترین امتى هستید که براى مردم پدید آمده‌اند؛ زیرا امر به معروف و نهى از منکر مى‌کنید و به خدا ایمان دارید.»

معیار بهترین امت بودن مسلمانان این است که امر به معروف و نهى از منکر مى‌کنند و به خدا ایمان دارند و در اهمیت این موضوع همین بس که امام على(ع) آن را برتر از همه اعمال نیک دانسته و مى‌فرماید: «اعمال البرّ کلّها و الجهاد فی سبیل الله عند الأمر بالمعروف والنهى عن المنکر الا کنفثة فی بحر لجّىّ؛ همه کارهاى نیک و جهاد در راه خدا در برابر امر به معروف و نهى از منکر جز دمیدنى در دریاى پهناور نیست.»

 

توشه پربار، نتیجه فریضه حج

حج ابراهیمى حجى است که زمینه تحقق این فریضه الهى را فراهم می‌کند و به راستى کدام اجتماع از این اجتماع پرشکوه حج بالاتر و کدام فرصت و شرایط سزاوارتر که بتوان این فریضه مهم را در سطح وسیع به مرحله اجرا در آورد!

امام بزرگوار (قدس‏سره) در پیام‌هاى خود به این نکته اشاره کرده‌اند: «به دانشمندانى که در این اجتماع شرکت مى‌کنند از هر کشورى که هستند لازم است براى بیدارى ملت‌ها بیانیه‌هاى مستدلى با تبادل نظر صادر کرده و در محیط وحى بین جامعه مسلمین توزیع نمایند و نیز در کشورهاى خود پس از مراجعت نشر دهند و در آن بیانیه‌ها از سران کشورهاى اسلامى بخواهند که اهداف اسلام را نصب‏العین خود قرار داد، اختلافات کنار گذاشته براى خلاصى از چنگال استعمار چاره بیندیشند.»

در ندای حضرت ابراهیم(ع) آمده است: «ربنا تقبل منّا إنک أنت السمیع العلیم ٭ ربنا واجعلنا مسلمین لک و من ذریتنا أمة مسلمة لک و أرنا مناسکنا و تب علینا إنک أنت التواب الرحیم ٭ ربنا و ابعث فیهم رسولاً منهم یتلو علیهم آیاتک و یعلمهم الکتاب والحکمة و یزکیهم إنک أنت العزیز الحکیم» (بقره/۱۲۷-۱۲۹).

شاید این خط دینی انسان را وادارد که نفس خود را از موانع مادی رهایی بخشد و به سوی عبادت خداوند و اطاعت او رهسپار گردد. خصوصاً در این جایگاه، بین طواف خانه خدا و صدقه دادن به فقرا و خدای خود را با قلبی آسوده و فارغ عبادت نماید.

داشتن تجربه و آگاهی‌ها از واقعیت‌ها می‌تواند به عمق یافتن معانی حج بیفزاید. انسان می‌تواند از این سفر توشه‏ای سرشار از آگاهی‌ و ادب و تهذیب برای خویش فراهم سازد. سفری که خداوند بدان دستور داده و آن را بر غنی و فقیر به صورت یکسان واجب کرده و هرگونه تفاوتی را از بین فرزندان بشر برداشته است و غفلت‌زدگان را به راه راست هدایت می‌نماید.

به امید روزی که پیام و فرهنگ حج و دستاوردهای این فریضه مقدس، نه تنها در بین کشورهای اسلامی بلکه بین ملت‏های اقصی نقاط جهان نهادینه شود و رمز وحدت و انسجام بین مسلمانان در برنامه‏های آنان جاری و ساری گردد. ان شاء الله.

برچسب ها:

, , , , ,



ارسال نظر: